Ở các bài học trước, chúng ta đã tạo được thư mục dự án (TeoShop), đã cài đặt được phần mềm viết mã (VS Code), đã nhúng Git vào thư mục dự án.
Bước tiếp theo chúng ta sẽ tìm hiểu và cài đặt Nodejs.
Nodejs là gì?
Vào trang chủ của Nodejs (https://nodejs.org/en) được biết: Node.js® is a free, open-source, cross-platform JavaScript runtime environment that lets developers create servers, web apps, command line tools and scripts.
Nodejs là một môi trường để chạy mã nguồn JavaScript đa nền tảng, mã nguồn mở, miễn phí. Bạn có thể dùng Nodejs để tạo server (web server), ứng dụng web, các công cụ dòng lệnh và các ứng dụng khác.
Như vậy Nodejs không phải là một framework, không phải là một ngôn ngữ lập trình mà là một nền tảng (platform), một môi trường (environment), một phần mềm gồm rất nhiều thành phần bên trong.
Là một lập trình viên, bạn sẽ lập trình một ứng dụng bằng ngôn ngữ JavaScript thuần hoặc dùng một JavaScript framework (ví dụ Express), sau đó chuyển mã nguồn cho Nodejs dịch mã, thực thi chương trình, xuất kết quả.
Xem hình minh họa.
Các thành
phần của Nodejs
Nền tảng Nodejs gồm rất nhiều thành phần bên trong.
Xem hình minh họa.
Tạm thời, chúng
ta quan tâm tới một số thành phần sau của Nodejs:
- V8 để dịch và thực thi mã JavaScript
- HTTP module để tạo web server (hay còn gọi là HTTP server)
- Chương trình để quản lý gói và các thư viện có tên là NPM
- Các module, thư viện để lập trình ứng dụng web
Để có các thành phần trên, chúng ta cần tải và cài đặt một phần mềm duy nhất có tên là Nodejs.
5.2 Tải và cài đặt Nodejs
Vào trang web https://nodejs.org/en, để tải Nodejs về máy.
Thực hiện cài đặt Nodejs như một chương trình thông thường.
Để kiểm tra xem Nodejs đã được cài trong máy hay chưa, làm như sau:
- Bước 1: mở thư mục cài đặt Nodejs trên đĩa cứng để xem có thư mục có tên là nodejs hay không? Ví dụ tìm trong C:\Program Files. Nếu đã có thì chuyển qua bước 2.
- Bước 2: trong quá trình cài đặt Nodejs, hệ điều hành đã thiết lập biến môi trường cho lệnh node.
Vì vậy, bạn có thể chạy lệnh node trong cửa sổ dòng lệnh (CMD, Powershell, Command Prompt) ở vị trí bất kỳ. Lệnh node sẽ thực thi tập tin node.exe nằm trong thư mục nodejs (ví dụ ở trong C:\Program Files\nodejs). Ví dụ, dùng lệnh node -v để xem phiên bản của Nodejs, nếu có thông tin về phiên bản là việc cài đặt Nodejs đã thành công.
C:\>node -v
v22.14.0
Lưu ý: trên máy của bạn mới chỉ cài phần mềm Nodejs, chứ chưa có chạy một thành phần cụ thể nào của Nodejs.
5.3 NPM
Do chúng ta không viết ứng dụng web từ đầu, mà sử dụng các thư viện để làm các chức năng. Số lượng các thư viện cần sử dụng là rất nhiều, do vậy, không thể quản lý thủ công mà cần dùng tới công cụ hỗ trợ. NPM chính là công cụ để quản lý các thư viện mà chúng ta sử dụng khi làm ứng dụng web.
NPM (Node Package Manager) là công cụ đi kèm với Nodejs, được sử dụng để quản lý các thư viện dùng trong ứng dụng web.
NPM được cài đặt mặc định khi cài đặt Nodejs.
Các thư viện dùng trong ứng dụng web được gọi là các package. Ứng dụng web sẽ gọi các thư viện này là thành phần phụ thuộc (lệ thuộc) (dependences).
Để kiểm tra trên máy đã cài NPM hay chưa:
- Vào thư mục cài đặt nodejs (C:\Program Files\nodejs) sẽ thấy tập tin npm.
- Mở cửa sổ dòng lệnh gõ lệnh npm -v, nếu có thông tin về phiên bản nghĩa là chương trình npm đã sẵn sàng làm việc. Ví dụ:
C:\Users\Teo>npm -v
10.9.2
Truy cập trang của NPM https://www.npmjs.com/, vào mục Documentation để đọc thêm.
NPM gồm 3 thành phần:
- [1] Website: địa chỉ là https://www.npmjs.com/, bạn vào trang này để tìm kiếm các gói thư viện cần dùng
- [2] Công cụ dòng lệnh (Command Line Interface - CLI): lập trình viên sử dụng công cụ này để tương tác với npm, để cài đặt, sử dụng và quản lý các thư viện
- [3] Registry: là kho lưu trữ các thư viện
Ví dụ, muốn sử dụng express để làm ứng dụng web, bạn sẽ thực hiện như sau:
- Vào website https://www.npmjs.com/, gõ từ khóa “express” vào ô tìm kiếm
- Website sẽ hiển thị các gói liên quan đến từ khóa express
- Bạn chọn mục express mà bạn quan tâm, để đọc các thông tin về framework này
- Mở công dụng dòng lệnh (CLI) của NPM, gõ lệnh để tải và cài đặt gói express
- Công cụ dòng lệnh sẽ kết nối tới Registry để tải gói về máy và tiến hành cài đặt
5.4 Bài tập
Bài tập 5.1 Tải và cài đặt Nodejs, NPM trên máy tính. Kiểm tra để đảm bảo Nodejs và NPM sẵn sàng sử dụng.
Câu 5.2 Nodejs là gì? Phát biểu nào không đúng?
A. Nodejs là môi trường phát triển ứng dụng
B. Nodejs là một ngôn ngữ lập trình
C. Nodejs là nền tảng phát triển ứng dụng
D. Có thể sử dụng Nodejs để tạo web server
Câu 5.3 NPM là gì? Phát biểu nào không đúng?
A. NPM là viết tắt của Node Package Manager
B. NPM là công cụ để quản lý các thư viện dùng trong một ứng dụng chạy trên nền Nodejs
C. NPM được cài đặt mặc định khi cài đặt Nodejs
D. NPM gồm 3 thành phần: website, GUI và registry
-----
Gợi ý làm bài tập
5.2(B), 5.3(D)