-----
2. Theo đuổi lĩnh vực "Bảo mật hệ thống máy tính" - Dương Ngọc Thái [vnhacker.substack.com]
1. Tư duy ngoài khung để làm tốt hơn những gì đang tốt | Nguyễn Thanh Mỹ Chủ tịch Mỹ Lan Group [Youtube]
-----
Học bài bản - Làm chuyên nghiệp - Sống hạnh phúc Trong cuộc sống hàng ngày, nếu phải lựa chọn, hãy ưu tiên theo thứ tự: [1]SỨC KHỎE > [2]TRÍ TUỆ > [3]GIA ĐÌNH > [4]BẠN BÈ > [5]SỰ NGHIỆP
Kiến trúc máy tính (8): Cài đặt hệ điều hành Windows
Bài trước: Kiến trúc máy tính (7) - Phân vùng đĩa cứng
-----
8. Cài đặt hệ điều hành Windows
Tới thời điểm này, bạn có thể sử dụng máy tính, chạy chương trình, phân vùng đĩa cứng là nhờ vào hệ điều hành trên đĩa gắn ngoài. Nếu rút đĩa gắn ngoài ra, là máy tính của bạn không thực hiện được việc gì, ngoài việc chạy chương trình UEFI (nằm sẵn trên mainboard).
Bài học này, chúng ta sẽ thực hiện cài đặt hệ điều hành cho máy tính.
8.1 Hệ điều hành là gì
Hệ điều hành (tiếng Anh là Operating system - OS) là một phần mềm hệ thống quan trọng trên máy tính. Nó là cầu nối trung gian giữa người dùng, các chương trình ứng dụng và phần cứng máy tính.
Nếu không có hệ điều hành, bạn không thể điều khiển máy tính bằng bàn phím, chuột, màn hình cảm ứng; các phần mềm cũng không thể sử dụng được RAM, CPU, đĩa cứng.
Một số chức năng chính của hệ điều hành:
- Quản lý phần cứng: RAM, CPU, đĩa cứng, thiết bị ngoại vi (bàn phím, chuột, màn hình, máy in)
- Cung cấp giao diện người dùng: cho phép người dùng điều khiển máy tính bằng các cửa sổ (window), biểu tượng, con trỏ chuột, dòng lệnh
- Quản lý tập tin và thư mục: cho phép người dùng tổ chức, lưu trữ, tìm kiếm và bảo vệ các tập tin dữ liệu trên đĩa
- Môi trường chạy ứng dụng: cho phép bạn cài đặt, khởi chạy các phần mềm như trình duyệt web, trình soạn thảo văn bản, trò chơi
Một số hệ điều hành phổ biến cho máy tính gồm: Windows, Linux (Ubuntu, Fedora, Debian), macOS.
Xem hình minh họa về hệ điều hành:
8.2 Chuẩn bị trước khi cài đặt HĐH Windows
Chúng ta sẽ cài đặt hệ điều hành Windows cho máy tính.
Để tiến hành cài đặt hệ điều hành Windows cho máy ảo, chúng ta cần chuẩn bị:
- Máy ảo đã được phân vùng đĩa cứng: đảm bảo có tối thiểu phân vùng EFI (chuẩn FAT32) và phân vùng Windows (C:\) chuẩn NTFS. Chúng ta sẽ cài hệ điều hành Windows vào phân vùng có tên là Windows
- Tập tin đĩa nguồn Windows (định dạng ISO, có phần mở rộng tập tin là .iso): bạn có thể cài đặt Windows 10 hoặc Windows 11
Tải tập tin đĩa nguồn Windows 10
- Truy cập trang web: https://www.microsoft.com/en-us/software-download/windows10
- Tại mục "Create Windows 10 installation media", nhấn Download Now
- Mở tập tin MediaCreationTool.exe vừa tải. Chấp nhận điều khoản sử dụng
- Chọn "Create installation media (USB flash drive, DVD, or ISO file) for another PC" rồi nhấn Next
- Chọn ngôn ngữ (English), phiên bản (Windows 10) và kiến trúc 64-bit. Nhấn Next
- Chọn "ISO file" để tải tập tin ISO về máy
- Chọn vị trí lưu, đợi tải về máy (tập tin khoảng 4.5 GB).
Gắn đĩa cài đặt vào máy ảo
- Gắn đĩa cài đặt Windows vào máy ảo: Trong giao diện VirtualBox, chọn máy ảo > chọn Settings > chọn mục Storage > tại mục USB Controller, tiến hành gắn tập tin Windows.iso (tương tự như cách đã gắn đĩa WinPE)
8.3 Các bước cài đặt HĐH
Khởi động máy ảo từ đĩa cài đặt Windows
- Khởi động máy ảo. Ngay khi màn hình hiển thị dòng chữ Press any key to boot from CD or DVD..., hãy nhấn một phím bất kỳ trên bàn phím để máy tính ưu tiên nạp bộ cài đặt từ đĩa ISO Windows
Thiết lập ngôn ngữ và bàn phím
- Trong cửa sổ Windows Setup đầu tiên hiện ra:
+ Language to install: Chọn English (United States)
+ Time and currency format: chọn Vietnamese
+ Keyboard or input method: Chọn US
- Bấm Next > Bấm Install now
Nhập mã bản quyền và chọn phiên bản
- Tại màn hình Activate Windows: Chọn I don't have a product key (để bỏ qua bước nhập khóa bản quyền khi thực hành)
- Tại màn hình chọn phiên bản: Chọn phiên bản Windows phù hợp (ví dụ: Windows 10 Pro) > Bấm Next
- Đánh dấu chọn I accept the license terms > Bấm Next
Chọn phương thức cài đặt và vị trí phân vùng
- Tại mục hỏi: Which type of installation do you want? Chọn Custom: Install Windows only (advanced)
- Tại màn hình Where do you want to install Windows?
- Bạn sẽ thấy danh sách các phân vùng đã chia của đĩa cứng. Hãy chọn đúng phân vùng đã đặt tên là Windows (C:) (dung lượng khoảng 45GB, định dạng NTFS).
- Lưu ý quan trọng: Không chọn nhầm vào phân vùng EFI, phân vùng Linux Root hoặc Data.
Lỗi định dạng đĩa theo MBR
Khi chọn ổ đĩa C:\ để bắt đầu cài đặt Windows, bạn có thể gặp phải lỗi, do đĩa cứng đang định dạng theo chuẩn MBR như thông báo sau:
Bạn hãy hỏi AI về lỗi trên và làm theo hướng dẫn của AI để khắc phục lỗi.
[Ví dụ: dưới đây là một đề xuất cách khắc phục lỗi của AI, chúng ta cùng làm theo.
Để sửa lỗi, bạn cần chuyển định dạng đĩa cứng sang GPT, theo các bước sau:
- Tại màn hình báo lỗi hiện tại, bạn nhấn tổ hợp phím Shift + F10 để mở cửa sổ CMD màu đen
- Sử dụng công cụ Diskpart để chuyển định dạng đĩa
- Trong cửa sổ CMD hiện ra, gõ lần lượt các lệnh sau (nhấn Enter sau mỗi dòng lệnh):
Gõ: diskpart
Gõ: list disk
(Màn hình sẽ hiển thị danh sách các ổ đĩa, thường ổ đĩa máy ảo của bạn sẽ là Disk 0)
Gõ: select disk 0
(Chọn ổ đĩa 0 để xử lý)
Gõ: clean
(Lưu ý: Lệnh này sẽ xóa bảng phân vùng cũ trên đĩa)
Gõ: convert gpt
(Chuyển đĩa sang chuẩn GPT)
Gõ: exit
Gõ tiếp: exit một lần nữa để đóng cửa sổ CMD.
Kết quả là đĩa cứng có chuyển về chuẩn GPT, tuy nhiên các phân vùng đĩa đã bị xóa trắng.
Bây giờ phải làm sao?]
Học được gì, sau khi bị lỗi không cho cài đặt hệ điều hành Windows và quá trình khắc phục lỗi?
- Biết được: định dạng đĩa cứng theo chuẩn MBR thì không khởi động máy tính bằng UEFI được
- Muốn khởi động máy tính bằng UEFI, thì đĩa cứng phải được định dạng (chia đĩa) theo chuẩn GPT
- Nếu có thời gian, nên tìm hiểu kĩ hơn về MBR và UEFI
- Vậy là phải chuyển định dạng đĩa về GPT để có thể khởi động bằng UEFI, thực hiện phân vùng lại đĩa cứng và tiếp tục cài đặt hệ điều hành
Tiếp tục quá trình cài đặt Windows
- Bấm Next để hệ thống bắt đầu sao chép và giải nén các tập tin Windows vào ổ C:
-----
Bài sau:
Math - Grade2 (3) - Comparison1
Previous: Math - Grade2 (2) - Addition1
3.4 Draw the bar graphs on paper.
-----
Unit 3. Comparison 1
3.1 Teo loves making graphs. At the sports store, he saw 3 soccer balls and 2 volleyballs. Which bar graph corresponds to what Teo saw?
3.2 Ti likes eating fruit and made a chart of the fruits on the table. There are 4 guavas and 6 mangoes on the table. Which bar graph corresponds to the fruits on the table?
3.3 In his pocket, Teo has 5 twenty-thousand-dong bills and 7 ten-thousand-dong bills. Which bar graph corresponds to the money in Teo's pocket?
-----
Next
Kiến trúc máy tính (7): Phân vùng đĩa cứng
Bài trước: Kiến trúc máy tính (6) - Chạy hệ điều hành từ đĩa gắn ngoài
-----
7. Phân vùng đĩa cứng
Tới thời điểm này, máy tính của bạn đang có những gì:
- Có chương trình UEFI nằm sẵn trên Mainboard
- Có thể khởi chạy UEFI để kiểm tra các bộ phận của máy tính
- Có thể khởi động từ đĩa gắn ngoài
- Chạy được hệ điều hành WinPE nằm trên đĩa gắn ngoài
- Đĩa cứng trống (chưa có bất cứ thứ gì trên đó)
Với tình trạng trên, nếu bạn rút đĩa gắn ngoài, máy tính của bạn không thể hoạt động và không làm được bất cứ việc gì.
Trong bài học này, chúng ta sẽ thực hiện phân chia đĩa cứng thành các vùng nhỏ hơn, chuẩn bị cho việc cài đặt các hệ điều hành lên đĩa cứng. Khi có hệ điều hành, máy tính sẽ hoạt động bình thường mà không phải phụ thuộc vào đĩa WinPE.
7.1 Phân vùng đĩa cứng là gì
Trong phần này, từ “phân vùng” vừa là danh từ vừa là động từ.
Phân vùng (động từ) là chia đĩa cứng (hard disk) thành các vùng nhỏ hơn.
Phân vùng (danh từ) là các vùng (phần) đĩa cứng, được sử dụng cho các mục đích khác nhau.
Chúng ta sẽ sử dụng chương trình Partition Wizard có trong đĩa WinPE để phân vùng đĩa cứng.
Trong tiếng Anh, phân vùng là partition hoặc partitioning.
Bạn hãy kiểm tra tình trạng hiện tại của máy tính ảo, đảm bảo đã có đĩa cứng trống (Hard Disk), và có khả năng khởi động vào hệ điều hành WinPE. Xem hình minh họa:
Ở hình trên, chúng ta đang có đĩa cứng 80GB, và đĩa WinPE (Anhdv_Boot_Free_26.2.iso).
Chạy chương trình Partition Wizard:
- Khởi động máy tính ảo bằng đĩa WinPE
- Trên màn hình Desktop của WinPE, chạy chương trình Partition Wizard
Giao diện của Partition Wizard:
Chúng ta sẽ thực hiện chia đĩa cứng thành 4 vùng sau:
Trong đó, dung lượng của mỗi vùng là (bạn có thể thay đổi dung lượng để phù hợp với máy ảo của bạn, có thể ít hơn so với gợi ý):
- EFI: 500MB
- Windows (C:\): 45GB
- Linux Root: 20 GB
- Data: 10 GB
Với cách phân chia như vậy, chúng ta có thể cài đặt 2 hệ điều hành (Windows và Linux), có một vùng để lưu dữ liệu (Data).
7.2 Thực hành tạo phân vùng bằng Partition Wizard
Tại giao diện chính của Partition Wizard, bạn sẽ nhìn thấy danh sách các ổ đĩa. Hãy xác định đúng ổ đĩa cứng của máy ảo (thường hiển thị là Disk 1 với trạng thái là Unallocated - vùng trống chưa phân chia).
Tạo phân vùng hệ thống EFI (dung lượng 500MB)
Vùng EFI là vùng lưu trữ các tập tin khởi động chuẩn UEFI cho các hệ điều hành
- Bấm chuột phải vào vùng trống (Unallocated) (vùng có màu vàng) của ổ đĩa cứng > Chọn Create (hoặc chọn vùng trống và bấm nút Create Partition ở thanh công cụ bên trái)
- Trong hộp thoại Create New Partition hiện ra, thiết lập các thông số sau:
+ Partition Label (Nhãn phân vùng): Gõ tên EFI
+ Create As (Loại phân vùng): Chọn Primary
+ Drive letter: Chọn None
+ File System (Định dạng hệ thống tập tin): Chọn FAT32 (Đây là định dạng bắt buộc đối với phân vùng khởi động EFI)
+ Partition Size (Dung lượng): Gõ số 500 và đảm bảo đơn vị bên cạnh là MB
- Bấm OK để xác nhận tạo phân vùng tạm thời
Tạo phân vùng cho Windows (dung lượng 45GB)
- Tiếp tục bấm chuột phải vào vùng trống Unallocated còn lại của ổ đĩa > Chọn Create
- Thiết lập các thông số trong hộp thoại:
+ Partition Label: Gõ tên Windows
+ Drive letter: Chọn C:
+ Create As: Chọn Primary
+ File System: Chọn NTFS (Định dạng tiêu chuẩn để cài đặt hệ điều hành Windows)
+ Partition Size: Gõ số 45 và chuyển đơn vị bên cạnh thành GB
- Bấm OK
Tạo phân vùng cho Linux Root (dung lượng 20GB)
- Bấm chuột phải vào vùng trống Unallocated còn lại > Chọn Create
- Thiết lập các thông số trong hộp thoại:
+ Partition Label: Gõ tên Linux Root
+ Create As: Chọn Primary
+ File System: Chọn Ext4 (Định dạng hệ thống tập tin phổ biến và tiêu chuẩn của các hệ điều hành Linux như Ubuntu, Debian...)
+ Partition Size: Gõ số 20 và chọn đơn vị là GB
- Bấm OK
Tạo phân vùng lưu trữ dữ liệu Data (dung lượng 10GB)
- Bấm chuột phải vào vùng trống Unallocated cuối cùng của ổ đĩa > Chọn Create
- Thiết lập các thông số trong hộp thoại:
+ Partition Label: Gõ tên Data
+ Create As: Chọn Primary
+ File System: Chọn NTFS
+ Drive letter: Chọn F
+ Partition Size: Hệ thống sẽ tự động điền phần dung lượng còn lại
- Bấm OK
Áp dụng các thay đổi vào đĩa cứng
Lưu ý: Tới thời điểm này, các bước ở trên mới chỉ là "sắp xếp mô phỏng" trên phần mềm, đĩa cứng của bạn vẫn chưa thực sự thay đổi.
- Quan sát góc dưới bên trái giao diện của Partition Wizard, bạn sẽ thấy danh sách các thao tác đang chờ duyệt (Pending Operations)
- Hãy kiểm tra lại một lần nữa sơ đồ phân chia xem đã đúng thứ tự: EFI > Windows > Linux Root > Data chưa
- Nhấp chuột vào nút Apply (biểu tượng dấu tích màu xanh) ở góc trên bên trái thanh công cụ để phần mềm bắt đầu quá trình chia đĩa thực tế
- Một hộp thoại xác nhận hiện ra, bấm Yes. Chờ trong vài giây để phần mềm chạy thanh tiến trình. Khi xuất hiện thông báo "Applied all the pending changes successfully", bấm OK để hoàn thành
Xem hình kết quả sau khi chia đĩa:
7.3 Bài tập và câu hỏi
Bài tập
Bài 7a. Thực hiện phân vùng đĩa cứng như trong bài học.
Bài 7b. Bạn hãy phân biệt 4 khái niệm: phân vùng (partition), tên của phân vùng (label), ký hiệu ổ đĩa logic (drive letter, logic drive, C:\, F:\), kiểu hệ thống tập tin (ví dụ: NTFS, FAT32, Ext4).
Bài 7c. Dịch nội dung phần 7.4 sang tiếng Việt, học thuộc các từ tiếng Anh mà bạn chưa biết nghĩa.
Câu hỏi
Câu 7.1 Đơn vị đo dung lượng đĩa cứng thường dùng gì? Phát biểu nào không đúng.
A. GB
B. MB
C. TB
D. CB
Câu 7.2 Sau đây là một số kiểu định dạng tập tin cho một phân vùng, phát biểu nào không đúng?
A. NTFS
B. UEFI
C. FAT32
D. Ext4
7.4 Summary
Partition: The actual physical block of space cut out from a hard disk. (Analogy: A physical room)
Partition Label: A text name you type in to easily identify what the partition does. (Analogy: The nameplate on the door, e.g., "Master Bedroom")
Drive Letter: An alphabetical letter (C:, F:) given by the OS so you can click and open the drive. (Analogy: The room number/address)
File System: The organizational rules used to index and store files inside that space. (Analogy: The shelving and filing cabinets inside the room)
- FAT32: Universally compatible; mandatory for the UEFI boot partition (EFI)
- NTFS: Standard format for Windows OS and large data storage
- Ext4: Standard format designed natively for Linux
-----
Bài sau: Kiến trúc máy tính (8): Cài đặt hệ điều hành Windows
Tin học thiếu nhi (2) - Gõ bàn phím
Bài trước: Tin học thiếu nhi (1) - Bật tắt máy tính
-----
Bài 2. Gõ bàn phím
2.1 Gõ bàn phím bằng 10 ngón tay
Yêu cầu:
- Sử dụng 10 ngón tay để gõ bàn phím
- Khi gõ không nhìn vào bàn phím
- Mỗi ngón tay sẽ gõ các phím cụ thể (xem hình minh họa)
Như ở hình trên, ngón tay có màu nào thì gõ phím có màu tương ứng.
Để học gõ phím, làm theo các bước sau:
- Mở trình duyệt web (ví dụ Chrome)
- Gõ từ khóa tìm kiếm: typing club > bấm phím Enter (trên bàn phím)
- Vào trang web của Typing club > bấm Start để bắt đầu học gõ bàn phím
-----
Bài sau:
Đăng ký:
Bài đăng (Atom)