8. Cài đặt hệ điều hành Windows
Tới thời điểm này, bạn có thể sử dụng máy tính, chạy chương trình, phân vùng đĩa cứng là nhờ vào hệ điều hành trên đĩa gắn ngoài. Nếu rút đĩa gắn ngoài ra, là máy tính của bạn không thực hiện được việc gì, ngoài việc chạy chương trình UEFI (nằm sẵn trên mainboard).
Bài học này, chúng ta sẽ thực hiện cài đặt hệ điều hành cho máy tính.
8.1 Hệ điều hành là gì
Hệ điều hành (tiếng Anh là Operating system - OS) là một phần mềm hệ thống quan trọng trên máy tính. Nó là cầu nối trung gian giữa người dùng, các chương trình ứng dụng và phần cứng máy tính.
Nếu không có hệ điều hành, bạn không thể điều khiển máy tính bằng bàn phím, chuột, màn hình cảm ứng; các phần mềm cũng không thể sử dụng được RAM, CPU, đĩa cứng.
Một số chức năng chính của hệ điều hành:
- Quản lý phần cứng: RAM, CPU, đĩa cứng, thiết bị ngoại vi (bàn phím, chuột, màn hình, máy in)
- Cung cấp giao diện người dùng: cho phép người dùng điều khiển máy tính bằng các cửa sổ (window), biểu tượng, con trỏ chuột, dòng lệnh
- Quản lý tập tin và thư mục: cho phép người dùng tổ chức, lưu trữ, tìm kiếm và bảo vệ các tập tin dữ liệu trên đĩa
- Môi trường chạy ứng dụng: cho phép bạn cài đặt, khởi chạy các phần mềm như trình duyệt web, trình soạn thảo văn bản, trò chơi
Một số hệ điều hành phổ biến cho máy tính gồm: Windows, Linux (Ubuntu, Fedora, Debian), macOS.
Xem hình minh họa về hệ điều hành:
8.2 Chuẩn bị trước khi cài đặt HĐH Windows
Chúng ta sẽ cài đặt hệ điều hành Windows cho máy tính.
Để tiến hành cài đặt hệ điều hành Windows cho máy ảo, chúng ta cần chuẩn bị:
- Máy ảo đã được phân vùng đĩa cứng: đảm bảo có tối thiểu phân vùng EFI (chuẩn FAT32) và phân vùng Windows (C:\) chuẩn NTFS. Chúng ta sẽ cài hệ điều hành Windows vào phân vùng có tên là Windows
- Tập tin đĩa nguồn Windows (định dạng ISO, có phần mở rộng tập tin là .iso): bạn có thể cài đặt Windows 10 hoặc Windows 11
Tải tập tin đĩa nguồn Windows 10
- Truy cập trang web: https://www.microsoft.com/en-us/software-download/windows10
- Tại mục "Create Windows 10 installation media", nhấn Download Now
- Mở tập tin MediaCreationTool.exe vừa tải. Chấp nhận điều khoản sử dụng
- Chọn "Create installation media (USB flash drive, DVD, or ISO file) for another PC" rồi nhấn Next
- Chọn ngôn ngữ (English), phiên bản (Windows 10) và kiến trúc 64-bit. Nhấn Next
- Chọn "ISO file" để tải tập tin ISO về máy
- Chọn vị trí lưu, đợi tải về máy (tập tin khoảng 4.5 GB).
Gắn đĩa cài đặt vào máy ảo
- Gắn đĩa cài đặt Windows vào máy ảo: Trong giao diện VirtualBox, chọn máy ảo > chọn Settings > chọn mục Storage > tại mục USB Controller, tiến hành gắn tập tin Windows.iso (tương tự như cách đã gắn đĩa WinPE)
8.3 Các bước cài đặt HĐH
Khởi động máy ảo từ đĩa cài đặt Windows
- Khởi động máy ảo. Ngay khi màn hình hiển thị dòng chữ Press any key to boot from CD or DVD..., hãy nhấn một phím bất kỳ trên bàn phím để máy tính ưu tiên nạp bộ cài đặt từ đĩa ISO Windows
Thiết lập ngôn ngữ và bàn phím
- Trong cửa sổ Windows Setup đầu tiên hiện ra:
+ Language to install: Chọn English (United States)
+ Time and currency format: chọn Vietnamese
+ Keyboard or input method: Chọn US
- Bấm Next > Bấm Install now
Nhập mã bản quyền và chọn phiên bản
- Tại màn hình Activate Windows: Chọn I don't have a product key (để bỏ qua bước nhập khóa bản quyền khi thực hành)
- Tại màn hình chọn phiên bản: Chọn phiên bản Windows phù hợp (ví dụ: Windows 10 Pro) > Bấm Next
- Đánh dấu chọn I accept the license terms > Bấm Next
Chọn phương thức cài đặt và vị trí phân vùng
- Tại mục hỏi: Which type of installation do you want? Chọn Custom: Install Windows only (advanced)
- Tại màn hình Where do you want to install Windows?
- Bạn sẽ thấy danh sách các phân vùng đã chia của đĩa cứng. Hãy chọn đúng phân vùng đã đặt tên là Windows (C:) (dung lượng khoảng 45GB, định dạng NTFS).
- Lưu ý quan trọng: Không chọn nhầm vào phân vùng EFI, phân vùng Linux Root hoặc Data.
Lỗi định dạng đĩa theo MBR
Khi chọn ổ đĩa C:\ để bắt đầu cài đặt Windows, bạn có thể gặp phải lỗi, do đĩa cứng đang định dạng theo chuẩn MBR như thông báo sau:
Bạn hãy hỏi AI về lỗi trên và làm theo hướng dẫn của AI để khắc phục lỗi.
[Ví dụ: dưới đây là một đề xuất cách khắc phục lỗi của AI, chúng ta cùng làm theo.
Để sửa lỗi, bạn cần chuyển định dạng đĩa cứng sang GPT, theo các bước sau:
- Tại màn hình báo lỗi hiện tại, bạn nhấn tổ hợp phím Shift + F10 để mở cửa sổ CMD màu đen
- Sử dụng công cụ Diskpart để chuyển định dạng đĩa
- Trong cửa sổ CMD hiện ra, gõ lần lượt các lệnh sau (nhấn Enter sau mỗi dòng lệnh):
Gõ: diskpart
Gõ: list disk
(Màn hình sẽ hiển thị danh sách các ổ đĩa, thường ổ đĩa máy ảo của bạn sẽ là Disk 0)
Gõ: select disk 0
(Chọn ổ đĩa 0 để xử lý)
Gõ: clean
(Lưu ý: Lệnh này sẽ xóa bảng phân vùng cũ trên đĩa)
Gõ: convert gpt
(Chuyển đĩa sang chuẩn GPT)
Gõ: exit
Gõ tiếp: exit một lần nữa để đóng cửa sổ CMD.
Kết quả là đĩa cứng có chuyển về chuẩn GPT, tuy nhiên các phân vùng đĩa đã bị xóa trắng.
Bây giờ phải làm sao?]
Học được gì, sau khi bị lỗi không cho cài đặt hệ điều hành Windows và quá trình khắc phục lỗi?
- Biết được: định dạng đĩa cứng theo chuẩn MBR thì không khởi động máy tính bằng UEFI được
- Muốn khởi động máy tính bằng UEFI, thì đĩa cứng phải được định dạng (chia đĩa) theo chuẩn GPT
- Nếu có thời gian, nên tìm hiểu kĩ hơn về MBR và UEFI
- Vậy là phải chuyển định dạng đĩa về GPT để có thể khởi động bằng UEFI, thực hiện phân vùng lại đĩa cứng và tiếp tục cài đặt hệ điều hành
Tiếp tục quá trình cài đặt Windows
- Bấm Next để hệ thống bắt đầu sao chép và giải nén các tập tin Windows vào ổ C: