5. Gõ dấu tiếng Việt
5.1 Làm sao để gõ?
Để gõ dấu tiếng
Việt trên máy tính, bạn cần dùng một phần mềm hỗ trợ gõ tiếng Việt. Ở Việt Nam,
phần mềm được dùng nhiều nhất là Unikey. Để gõ dấu tiếng Việt, bạn cần
thực hiện các bước sau:
Bước 1. Tải
và cài đặt Unikey
Unikey là phần
mềm miễn phí, bạn có thể tải về từ Internet. Sau khi tải về, thực hiện cài đặt,
làm theo hướng dẫn của các bước cài đặt là bạn đã có phần mềm Unikey trên máy
tính để sử dụng.
Bước 2. Mở
Unikey và chọn kiểu gõ
Tìm biểu tượng
của Unikey trên máy tính. Biểu tượng này thường ở góc dưới bên phải màn hình.
Khi mở lên, bạn sẽ thấy một cửa sổ nhỏ hiện ra.
Tại cửa sổ này,
bạn cần chọn hai thứ quan trọng:
- Bảng mã: bạn
chọn Unicode, đây là bảng mã phổ biến nhất hiện nay.
- Kiểu gõ: bạn sẽ
chọn một trong hai kiểu gõ sau:
+
Telex: kiểu gõ này dùng các chữ cái để thêm dấu. Ví dụ: gõ "a" và
"w" để được chữ "ă".
+
VNI: kiểu gõ này dùng các số để thêm dấu. Ví dụ: gõ "a" và
"8" để được chữ "ă".
Bạn nên dùng kiểu
gõ Telex vì nó dễ nhớ, và có tốc độ gõ văn bản nhanh hơn.
Bước 3. Cách gõ dấu bằng Telex
Với kiểu gõ
Telex, bạn sẽ gõ các chữ cái sau đây để có dấu:
Dấu/Chữ cần
gõ Cách gõ Ví dụ
sắc (´) Gõ "s" sá = sa + s
huyền (`) Gõ "f" huyền = huyen + f
hỏi (?) Gõ "r" hỏi = hoi + r
ngã (~) Gõ "x" ngã = nga + x
nặng (.) Gõ "j" nặng = nang + j
â Gõ "a" và
"a" (hoặc "aa") cần = caan + f
ă Gõ "a" và
"w" (hoặc "aw") ăn = awn
ê Gõ "e" và
"e" (hoặc "ee") viết = vieets
ô Gõ "o" và
"o" (hoặc "oo") sổ = soo + r
ơ Gõ "o" và
"w" (hoặc "ow") sơ = sow
ư Gõ "u" và
"w" (hoặc "uw") tư = tuw
đ Gõ "d" và
"d" (hoặc "dd") đi = ddi
Kinh nghiệm
hay:
- Bạn có thể gõ
chữ có dấu trước rồi gõ dấu sau, hoặc gõ dấu trước rồi gõ chữ có dấu sau đều
được. Ví dụ: để gõ "viết", bạn có thể gõ vieets hoặc viets rồi gõ e
sau.
- Nếu gõ nhầm,
bạn chỉ cần dùng phím Backspace (mũi tên lùi lại) để xóa đi và gõ lại.
- Tập gõ nhiều để nhớ và quen tay
5.2 Bài tập
Bài tập 5a:
- Chọn một đoạn
văn bản có dấu tiếng Việt
- Gõ đoạn văn bản
vào phần mềm soạn thảo văn bản
- Tốc độ gõ phím
khoảng 40 từ trên phút là đạt
[Bạn hãy gõ đoạn văn bản sau]
Câu chuyện về Unikey
Phạm Kim Long sinh năm 1973, là cựu sinh viên tài năng của lớp chuyên toán Trường THPT chuyên Hà Nội–Amsterdam và sau đó là Khoa Toán Tin, Trường Đại học Bách khoa Hà Nội khóa 1991–1996.
Năm 1994, khi còn là sinh viên năm cuối, ông cùng ba người bạn thách đố nhau tạo ra một bộ gõ tiếng Việt nhỏ gọn nhất cho hệ điều hành DOS. Kết quả, Phạm Kim Long đã chiến thắng với bộ gõ chỉ nặng vỏn vẹn 2KB. Đây được coi là tiền thân của UniKey sau này.
Sau khi tốt nghiệp đại học với tấm bằng loại giỏi, ông tiếp tục con đường học vấn tại Cộng hòa Séc. Tại đây, ông có điều kiện thuận lợi để nghiên cứu và phát triển phiên bản bộ gõ cho hệ điều hành Windows với tên gọi LittleVnKey. Mặc dù chỉ để sử dụng cá nhân và tặng bạn bè, LittleVnKey đã cho thấy tiềm năng lớn.
Đến cuối năm 2000, khi Windows bắt đầu hỗ trợ chuẩn Unicode, ông nhận thấy một vấn đề lớn: các bộ gõ tiếng Việt trên thị trường lúc bấy giờ đều phải trả phí, trong khi nhu cầu của người dùng lại rất lớn. Từ nhu cầu thực tiễn đó, chỉ sau ba ngày miệt mài lập trình, ông đã cho ra mắt phiên bản đầu tiên của UniKey.
Điều làm nên tên tuổi của UniKey không chỉ là sự nhỏ gọn, hiệu quả mà còn là quyết định táo bạo của tác giả: cho phép sử dụng hoàn toàn miễn phí. Nhiều người đã đề nghị mua lại UniKey để thương mại hóa, nhưng Phạm Kim Long đã từ chối. Ông chia sẻ rằng UniKey ra đời từ chính nhu cầu của người dùng, và khi tạo ra một điều hay, lẽ tự nhiên là muốn chia sẻ nó với mọi người.
Nhờ tinh thần này, UniKey nhanh chóng trở thành bộ gõ tiếng Việt phổ biến nhất, được cài đặt trên hầu hết các máy tính chạy Windows tại Việt Nam.
Năm 2006, tập đoàn Apple đã liên hệ với Phạm Kim Long để được cấp phép sử dụng lõi xử lý tiếng Việt của UniKey (UniKey Input Engine) trên các hệ điều hành của họ như macOS và iOS. Nhờ đó, người dùng iPhone, iPad và Mac ngày nay có thể gõ tiếng Việt một cách dễ dàng.
Sau thành công của UniKey, Phạm Kim Long vẫn tiếp tục con đường cống hiến cho công nghệ Việt Nam một cách thầm lặng. Ông đã có 8 năm làm việc tại VNG, phụ trách nhiều sản phẩm quan trọng như Laban Key. Sau đó, ông đầu quân cho MoMo với vai trò Trưởng bộ phận Nghiên cứu và Phát triển AI & Big Data.
Câu chuyện về Phạm Kim Long và UniKey là một bài học về lòng đam mê, sự sáng tạo và tinh thần cống hiến cho cộng đồng. Ông đã tạo ra một sản phẩm công nghệ có ảnh hưởng sâu rộng, giúp hàng triệu người Việt tiếp cận và sử dụng máy tính dễ dàng hơn, góp phần quan trọng vào việc số hóa ngôn ngữ mẹ đẻ.
Tác giả: chatbot.
Bài tập 5b. Kiểm tra tốc độ gõ dấu tiếng Việt trên monkeytype.com, tốc độ đạt là 40 từ/phút.