Vai trò của người dạy khi có AI
1. AI tác động đến quá trình học
Giả định người học được chia thành 2 nhóm:
- Nhóm học theo hướng “thực dụng”, nghĩa là học để đi làm, để tìm một công việc, có thu nhập
- Nhóm học theo hướng “khai phóng”, nghĩa là học để thỏa trí tò mò, theo đuổi việc tìm kiếm cái mới, theo đuổi sáng tạo
Nhóm học theo hướng “thực dụng”
Lấy thang đo Bloom để đánh giá, thì người học ở nhóm này tập trung nhiều vào các tầng bên dưới gồm: Biết, hiểu, vận dụng (áp dụng); họ cũng cần có khả năng phân tích, tổng hợp, tạo ra cái mới. Tuy nhiên, mức độ yêu cầu về phân tích, tổng hợp, tạo ra cái mới không quá cao.
Nhóm học theo hướng “khai phóng”
Vẫn lấy thang đo Bloom để đánh giá, thì người học ở nhóm này, ngoài việc Biết, hiểu, vận dụng; thì họ sẽ tập trung nhiều vào khả năng phân tích, tổng hợp và tạo ra cái mới.
Để có khả năng phân tích, tổng hợp và tạo ra cái mới, đòi hỏi người học phải bỏ ra rất nhiều thời gian, tìm hiểu về lĩnh vực họ đang quan tâm.
Định hướng học tập quyết định cách đặt câu hỏi cho AI
Tùy theo định hướng học là “thực dụng”, hay “khai phóng”, người học sẽ có xu hướng đặt câu hỏi cho AI khác nhau.
Nếu theo hướng “thực dụng”, quá trình học sẽ nghiêng nhiều về tính ứng dụng, các nội dung thực hành, hướng nhiều đến việc tạo ra sản phẩm.
Nếu theo hướng “khai phóng”, quá trình học sẽ nghiêng nhiều về việc đặt ra các câu hỏi, thắc mắc để hiểu sâu, hiểu rõ về lĩnh vực đang quan tâm. Tập trung tìm ra các thách thức, các bài toán khó chưa có lời giải.
Tài liệu ghi chép làm cơ sở để AI định hướng cho quá trình học
Để việc học có “lớp lang”, có lộ trình và hỗ trợ cho AI trong quá trình gợi ý nội dung, người học sẽ ghi chép lại lộ trình học của mình.
Người học có thể ghi chép quá trình học trên các tập tin (Word, Google docs, các phần mềm ghi chép khác).
Trước khi bắt đầu bài học mới, người học sẽ “tham vấn” AI, yêu cầu AI đọc lại các bài học đã học. AI sẽ:
- Tóm tắt bài học cũ
- Hiểu định hướng của người người học
- Đưa ra gợi ý cho các nội dung học kế tiếp
- Với kho dữ liệu đang có, kèm với các thông tin cập nhật nhờ hệ thống tìm kiếm, chắc chắn AI sẽ mở ra cho người học rất nhiều gợi ý hay, hữu ích, như một “ông thầy” có nhiều kinh nghiệm
Người học có thể sử dụng các công cụ AI như: Gemini, NotebookLM để hỗ trợ trong quá trình học.
Điều quan trọng là:
- Người học luôn luôn ghi chép lại quá trình học
- Thường xuyên tham vấn AI để có lộ trình, tiến độ học phù hợp
- Biết mình đang ở đâu, cần đi đến đâu
- Kết hợp với việc tham gia các hội nhóm, các diễn đàn
- Kiên trì theo đuổi mục tiêu, chắc chắn việc học sẽ có kết quả tốt
2. Vai trò của người dạy khi có AI
Như ở phần trước đã trình bày, về mặt kiến thức, một cá nhân hoàn toàn có thể tự học được với sự hỗ trợ của AI.
Tuy nhiên, người học cũng sẽ gặp một số khó khăn sau:
- Không xác định được chính xác là bản thân phù hợp với hướng “thực dụng”, hay “khai phóng”
- Không hoàn toàn tin tưởng vào đề xuất của AI
- Cách đặt câu hỏi chưa phù hợp, nên không nhận được đề xuất “đúng” từ AI
- Không tự tin để tự học
- Không đủ kiên trì theo đuổi kế hoạch học tập
- Tâm lý chán nản và bỏ cuộc
- Thiếu môi trường tương tác giữa người học với thầy cô, bạn bè
- Thiếu môi trường cạnh tranh, thử thách
Từ những khó khăn trên, người thầy sẽ biết làm gì để bù đắp cho người học.
Một số gợi ý cho người thầy trong bối cảnh có AI
- Người thầy không phải chỉ là “người dạy” duy nhất (vì đã có AI)
- Đồng hành, cùng học với quá trình học của học viên
- Là nhà tư vấn về chuyên môn, lộ trình, kế hoạch
- Tạo ra môi trường tương tác, cạnh tranh giữa các học viên
- Tạo ra các bài kiểm tra, đánh giá học viên
- Động viên, thúc đẩy quá trình học của học viên
- Thiết kế lộ trình học cùng với học viên
3. Phần mềm gia sư
Như vậy, trong bối cảnh có AI bên cạnh, vai trò truyền đạt kiến thức của người dạy đã giảm đi nhiều. Thay vào đó, người dạy sẽ đóng thêm vai của một huấn luyện viên, người dẫn dắt.
Quá trình học sẽ đạt được kết quả tốt nhất, nếu người học luôn có một người đồng hành bên cạnh, luôn có một nhóm các bạn cùng học, có một mục tiêu phía trước.
Việc đưa ra lộ trình học (kiến thức, thực hành, bài kiểm tra) đòi hỏi người dạy cần có một quá trình bám sát người học, hiểu người học.
Người dạy cần biết được: người học đang đi theo hướng nào, điểm mạnh, điểm yếu là gì, tốc độ học phù hợp chưa, nên học các nội dung nào. Nghĩa là phải hiểu rất rõ người học. Điều này sẽ cần nhiều thời gian tiếp xúc, đồng hành với người học.
Để có thể hỗ trợ một phần cho người dạy, chúng ta có thể xây dựng hệ thống phần mềm gồm một số ý tưởng sau:
- Xây dựng được chân dung người học
- Xây dựng được kho tài liệu học (bài học, bài thực hành, bài đánh giá/kiểm tra)
- Định hướng, tư vấn, đề xuất lộ trình cho người học
- Ghi lại lộ trình, kết quả đánh giá của người học
- Hệ thống tính phí, thanh toán khi sử dụng hệ thống